آیتالله سید محمود علایی طالقانی (۱۲۸۹–۱۳۵۸)، با مبارزه چنددهساله علیه سلطنت پهلوی و پیوند میان تفسیر دینی، عدالتخواهی و آزادی، پیش و پس از انقلاب، به محبوبیت فراگیری دست یافته بود.
طالقانی را میتوان نماینده گونهای از روحانیت سیاسی دانست که میخواست میان اسلام، آزادی، عدالت اجتماعی، مشارکت مردم و مبارزه با استبداد جمع برقرار کند.
او نه فقط به عنوان «روحانی انقلابی»، بلکه به عنوان مفسری اجتماعی از قرآن و شخصیتی رابط میان سنت دینی و جامعه جدید ایران اهمیت دارد.