آقای مالجو؛ تحلیل شما را باید برعکس خواند!
«علی کاکادزفولی» جامعهشناس سیاسی و مسئول میز سیاست و جامعه مرکز مطالعات راهبردی تسنیم:
دکتر «محمد مالجو» در یادداشت اخیر خود با استناد به یافتههای آماری، تصویری از فرسودگی و ناهمگونی پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی ترسیم کرده است. او میکوشد نشان دهد جمهوری اسلامی بر حمایتی شکننده و لرزان تکیه دارد و پایگاه اجتماعی ندارد. به نظر میرسد ایشان زندانی پیشفرضهایی است که در این یادداشت به نقدشان کشیدهایم.
جدیترین اشکال ساختاری یادداشت مالجو، تعریف حداکثری و انتزاعی او از مفهوم پایگاه اجتماعی است. وی معتقد است پایگاه اجتماعی واقعی باید بسیجشده، یکپارچه، رضایتمند و امیدوار به آینده باشد و با مشاهده بیاعتمادی یا ناامیدی در میان فرودستان، نتیجه میگیرد حمایت آنها «فرسوده» است. این رویکرد با واقعیت امر سیاسی سازگار نیست. در فلسفه سیاسی، تمایزی میان رضایت از عملکرد کارگزار و پذیرش مشروعیت ساختار وجود دارد.
آنچه وی «فرسودگی» مینامد، در واقع گلایهمندی معیشتی است. اگر مردمی با وجود تحمل فشارهای اقتصادی، همچنان بیشترین نزدیکی را به مؤلفههای رسمی نظام نشان میدهند، آیا دقیقتر نیست این نزدیکی را نشانه صلابت آن پایگاه بدانیم، نه لرزانی آن؟
بخش مهمی از استدلال او مقایسهای است: تهیدستان «بیشتر» و سرمایهداران «کمتر» حمایت میکنند. اما بدون ذکر درصدها و اندازه تفاوتها، معنای سیاسی این فاصله روشن نیست. تفاوت حمایت ۶۰ و ۵۰ درصد با تفاوت ۵۰ و ۱۰ درصد یکسان نیست، هرچند هر دو «حمایت بیشتر» توصیف میشوند. در میان انتقادیترین طبقات، یعنی طبقه متوسط مدرن و سرمایهداران، نیز هستههای معناداری از حامیان نظام وجود دارد.
واژه «فرسودگی» مفهومی فرآیندی و زمانمند است. برای اثبات آن باید کاهش حمایت در طول زمان یا تنزل کیفیت آن نشان داده شود. دادههای سال ۱۴۰۲ بهتنهایی یک وضعیت را نشان میدهند، نه یک روند.
پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی در دهه پنجم انقلاب، هوشیار و نقاد شده است. شدیدترین نارضایتیها گاه در میان وفادارترین اقشار دیده میشود. باید شکاف میان باور به اصول و موجودیت نظام و نارضایتی از وضعیت را پذیرفت و آن را وجهی از پیچیدگی جامعه و سیاست ایران دانست. جامعه میتواند در عین وفاداری، ناقد باشد؛ حتی کسانی هستند که جمهوری اسلامی را نمیپسندند، اما از وجود و ماندن آن دفاع میکنند. ناتوانی از فهم این پیچیدگیها، بخشی از علت به خطا رفتن تحلیلگران، از جمله مخاطب این یادداشت است.
متن کامل این گفتگو را اینجا tasnimnews.ir بخوانید
«علی کاکادزفولی» جامعهشناس سیاسی و مسئول میز سیاست و جامعه مرکز مطالعات راهبردی تسنیم:
دکتر «محمد مالجو» در یادداشت اخیر خود با استناد به یافتههای آماری، تصویری از فرسودگی و ناهمگونی پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی ترسیم کرده است. او میکوشد نشان دهد جمهوری اسلامی بر حمایتی شکننده و لرزان تکیه دارد و پایگاه اجتماعی ندارد. به نظر میرسد ایشان زندانی پیشفرضهایی است که در این یادداشت به نقدشان کشیدهایم.
جدیترین اشکال ساختاری یادداشت مالجو، تعریف حداکثری و انتزاعی او از مفهوم پایگاه اجتماعی است. وی معتقد است پایگاه اجتماعی واقعی باید بسیجشده، یکپارچه، رضایتمند و امیدوار به آینده باشد و با مشاهده بیاعتمادی یا ناامیدی در میان فرودستان، نتیجه میگیرد حمایت آنها «فرسوده» است. این رویکرد با واقعیت امر سیاسی سازگار نیست. در فلسفه سیاسی، تمایزی میان رضایت از عملکرد کارگزار و پذیرش مشروعیت ساختار وجود دارد.
آنچه وی «فرسودگی» مینامد، در واقع گلایهمندی معیشتی است. اگر مردمی با وجود تحمل فشارهای اقتصادی، همچنان بیشترین نزدیکی را به مؤلفههای رسمی نظام نشان میدهند، آیا دقیقتر نیست این نزدیکی را نشانه صلابت آن پایگاه بدانیم، نه لرزانی آن؟
بخش مهمی از استدلال او مقایسهای است: تهیدستان «بیشتر» و سرمایهداران «کمتر» حمایت میکنند. اما بدون ذکر درصدها و اندازه تفاوتها، معنای سیاسی این فاصله روشن نیست. تفاوت حمایت ۶۰ و ۵۰ درصد با تفاوت ۵۰ و ۱۰ درصد یکسان نیست، هرچند هر دو «حمایت بیشتر» توصیف میشوند. در میان انتقادیترین طبقات، یعنی طبقه متوسط مدرن و سرمایهداران، نیز هستههای معناداری از حامیان نظام وجود دارد.
واژه «فرسودگی» مفهومی فرآیندی و زمانمند است. برای اثبات آن باید کاهش حمایت در طول زمان یا تنزل کیفیت آن نشان داده شود. دادههای سال ۱۴۰۲ بهتنهایی یک وضعیت را نشان میدهند، نه یک روند.
پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی در دهه پنجم انقلاب، هوشیار و نقاد شده است. شدیدترین نارضایتیها گاه در میان وفادارترین اقشار دیده میشود. باید شکاف میان باور به اصول و موجودیت نظام و نارضایتی از وضعیت را پذیرفت و آن را وجهی از پیچیدگی جامعه و سیاست ایران دانست. جامعه میتواند در عین وفاداری، ناقد باشد؛ حتی کسانی هستند که جمهوری اسلامی را نمیپسندند، اما از وجود و ماندن آن دفاع میکنند. ناتوانی از فهم این پیچیدگیها، بخشی از علت به خطا رفتن تحلیلگران، از جمله مخاطب این یادداشت است.
متن کامل این گفتگو را اینجا tasnimnews.ir بخوانید
