بیش از ۶۰ سال پیش، زمانی که خبری از ChatGPT، جمینای یا کلود نبود، یک برنامه ساده رایانهای به نام «الیزا» (ELIZA) در آزمایشگاه MIT متولد شد؛ چتباتی که برخلاف ظاهر ابتداییاش، رفتار انسانها در برابر هوش مصنوعی را برای نخستین بار آشکار کرد.
اکنون با انتشار کتاب جدید Inventing ELIZA و بازیابی کد منبع اصلی این برنامه، پژوهشگران نشان دادهاند بسیاری از پرسشهایی که امروز درباره وابستگی کاربران به چتباتهای هوش مصنوعی مطرح میشود، ریشه در آزمایشی دارد که دههها پیش انجام شده بود.
در سال ۱۹۶۶، «جوزف ویزنباوم» (Joseph Weizenbaum)، استاد علوم کامپیوتر مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، برنامهای به نام ELIZA طراحی کرد؛ نرمافزاری که نقش یک رواندرمانگر را بازی میکرد و با پرسیدن سؤالهای ساده، گفتوگویی شبیه مکالمه انسانی ایجاد میکرد.
یکی از مهمترین یافتههای ویزنباوم این بود که کاربران خیلی سریع با برنامهای که هیچ درکی از معنای کلمات نداشت، رابطه عاطفی برقرار میکردند. حتی منشی آزمایشگاه MIT که روند ساخت الیزا را از نزدیک دیده بود، هنگام گفتوگو با این برنامه از دیگران خواسته بود اتاق را ترک کنند تا بتواند خصوصی با آن صحبت کند.